Van opvang naar wonen: hoe Utrecht stappen zet om dakloosheid op te lossen
Het aantal dakloze mensen groeit. Toch krijgen veel van hen geen urgentie voor een sociale huurwoning, terwijl een stabiel thuis de basis is van een waardig bestaan. In Utrecht zijn onlangs meerdere stappen gezet om de omslag te maken van opvang naar wonen, mede dankzij raadslid Ilse Raaijmakers. Met haar initiatiefvoorstel en twee moties wordt er in Utrecht gewerkt aan beleid dat dakloze mensen sneller toegang geeft tot een woning – een aanpak die ook andere gemeenten kan inspireren.
De omslag: van opvang naar wonen
Te lang is de aanpak van dakloosheid in Nederland vooral gericht geweest op opvang. Maar opvang is geen vervanger van huisvesting. Mensen blijven er vaak langer dan bedoeld, terwijl een eigen woning juist de basis vormt om weer verder te kunnen. Met het Nationaal Actieplan Dakloosheid, getekend in 2022, heeft de overheid zich gecommitteerd om de omslag van opvang naar wonen en preventie te maken. In Utrecht krijgt deze landelijke ambitie steeds meer vorm in de lokale praktijk.
Een van de concrete stappen: dakloze jongeren krijgen voorrang op een sociale huurwoning. Dit jaar worden daarvoor honderd woningen beschikbaar gesteld. Het doel is om op termijn breder voorrang te geven aan dakloze mensen die nu buiten de boot vallen.
Het idee daarachter is eenvoudig: als mensen sneller een woning krijgen, hoeven ze minder lang in de opvang te verblijven.“Niemand wordt beter van jarenlang in de opvang zitten,” zegt (GroenLinks-PvdA) raadslid Raaijmakers. “En we zien andersom dat mensen juist opknappen zodra ze een eigen plek hebben.”
Het systeem veranderen
De plannen gaan verder dan alleen het toewijzen van een woning. De gemeente kijkt ook naar hoe het systeem zelf is ingericht.
Veel gemeenten betalen organisaties langdurige contracten om opvanglocaties te beheren. In Utrecht lopen verschillende van die contracten rond 2029 af. Dat moment wordt gezien als een kans om het systeem anders vorm te geven: minder nadruk op opvangplekken en meer investering in wonen en begeleiding.
Daarnaast komt er een centraal aanmeldpunt voor dakloze mensen, zodat duidelijker wordt waar mensen terecht kunnen voor hulp en ondersteuning. Volgens Raaijmakers vraagt de omslag vooral om anders kijken naar het probleem. “Dakloosheid wordt vaak gezien als een zorgvraag, terwijl de oplossing meestal een woning is.”
Wonen en zorg samenbrengen
Die andere manier van kijken heeft ook gevolgen voor hoe gemeenten hun beleid organiseren.
Dakloosheid valt vaak onder zorgbeleid, terwijl de sleutel tot de oplossing vaak bij wonen ligt. Daarom is er in Utrecht ook aandacht voor hoe die twee beleidsterreinen beter kunnen samenwerken. Een van de aangenomen moties roept op om de aanpak van dakloosheid nadrukkelijk ook onder de portefeuille Wonen te brengen.
Begin met een concrete stap
Veel gemeenten spreken uit dat ze de omslag naar wonen willen maken. Maar concrete plannen blijven vaak uit.
Daarom vraagt een van de moties in Utrecht om een praktisch begin: werk voor één opvanglocatie uit hoe de omslag naar wonen eruit kan zien. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat minder opvangplekken nodig zijn, doordat meer mensen sneller aan een woning geholpen worden?
Door met één locatie te starten, wordt zichtbaar wat er nodig is om die verandering daadwerkelijk door te voeren.
Het kan ook in andere gemeenten
De ontwikkelingen in Utrecht laten zien dat verandering mogelijk is.
Wil jij ook aan de slag?
In onze TOOLKIT staat alles wat je nodig hebt: voorbeeldmoties, raadsvragen, tips voor gesprekken met raadsleden, en de lessen uit gemeenten zoals Utrecht.
Want alles begint met een thuis.
Dit artikel is onderdeel van een serie waarin we succesverhalen delen van gemeenten die urgentie voor alle dakloze mensen hebben geregeld. Heb jij ook een verhaal? Laat het ons weten.
